Anaplazmoza to choroba bakteryjna występująca u ludzi i zwierząt, której naturalnym rezerwuarem są kleszcze. Choć rozpoznaje się ją rzadziej niż boreliozę czy odkleszczowe zapalenie mózgu, może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością. Jakie objawy powinny wzbudzić naszą czujność i na czym polega leczenie zakażenia anaplazmozą?
Anaplazmoza – co to za choroba?
Anaplazmoza, a dokładnie ludzka anaplazmoza granulocytarna, to ogólnoustrojowa choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze z rodzaju Ixodes. Wywołuje ją Gram-ujemna bakteria Anaplasma phagocytophilum, która atakuje granulocyty – jeden z typów białych krwinek odpowiedzialnych za obronę organizmu przed zakażeniami.
Pierwsze przypadki choroby opisano na początku lat 90. XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Obecnie anaplazmoza występuje głównie na obszarach, gdzie powszechnie bytują kleszcze, czyli w Ameryce Północnej, Europie oraz części Azji. W USA choroba ma charakter endemiczny, zwłaszcza w północno-wschodnich i północno-środkowych stanach oraz w północnej Kalifornii.
W Polsce potwierdza się jedynie pojedyncze przypadki rocznie, jednak specjaliści przypuszczają, że rzeczywista liczba zakażeń może być wyższa. Objawy anaplazmozy w wielu przypadkach są niejednoznaczne i łatwo je pomylić z innymi chorobami odkleszczowymi, co może prowadzić do niedoszacowania statystyk mimo obowiązkowej rejestracji zachorowań.
Jak dochodzi do zakażenia anaplazmozą?
Do zakażenia najczęściej dochodzi w wyniku ukłucia przez zakażonego kleszcza lub (znacznie rzadziej zakażenie) poprzez przetoczenie zakażonej krwi. Podczas żerowania kleszcz wprowadza do krwiobiegu bakterie, które rozprzestrzeniają się wraz z krwią po organizmie i wnikają do granulocytów (neutrofili), czyli komórek układu odpornościowego. Tam namnażają się w cytoplazmie, zaburzając ich prawidłowe funkcjonowanie i osłabiając odpowiedź immunologiczną organizmu
Anaplazmoza – objawy
Okres wylęgania anaplazmozy trwa zwykle od 5 do 30 dni, jednak pierwsze objawy pojawiają się po 1 – 2 tygodniach od ukłucia przez kleszcza. Warto podkreślić, że ponad 2/3 zakażeń przebiega bezobjawowo lub ma łagodny, samoograniczający się charakter. U pozostałych pacjentów choroba może mieć nagły i intensywny przebieg, niekiedy wymagający hospitalizacji.
W większości przypadków objawy anaplazmozy przypominają grypę i obejmują takie dolegliwości jak:
- wysoka gorączka (często powyżej 39°C);
- silny ból głowy;
- wyraźne osłabienie i złe samopoczucie;
- dreszcze;
- bóle mięśni i stawów;
- nadmierna potliwość;
- brak apetytu;
- suchy kaszel;
- nudności, wymioty;
- bóle brzucha lub biegunka.
W badaniu palpacyjnym lekarz może stwierdzić powiększenie wątroby, śledziony lub węzłów chłonnych. U części pacjentów pojawia się także wysypka. W skrajnych przypadkach anaplazmoza może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), zapalenie mózgu, a nawet zgon.
Jak rozpoznać anaplazmozę?
Ze względu na nieswoiste objawy anaplazmozy nie można rozpoznać wyłącznie na podstawie dolegliwości klinicznych. Duże znaczenie ma wywiad (np. informacja o ukłuciu przez kleszcza lub pobycie w terenie endemicznym) oraz wyniki badań laboratoryjnych.
W podstawowych badaniach krwi często stwierdza się:
- leukopenię (obniżoną liczbę białych krwinek);
- małopłytkowość;
- podwyższone aktywności enzymów wątrobowych (ALT, AST);
- zwiększone stężenie białka C-reaktywnego (CRP).
Rozpoznanie potwierdza się badaniami swoistymi, takimi jak:
- testy serologiczne wykrywające przeciwciała przeciwko Anaplasma phagocytophilum;
- badanie mikroskopowe – rozmaz krwi z morulami (agregatami bakterii) w granulocytach. Zmiany widoczne są w ostrej fazie choroby u ponad 60% chorych;
- badanie metodą PCR, które pozwala wykryć materiał genetyczny bakterii we krwi.
Anaplazmoza – leczenie i profilaktyka
Podstawą leczenia anaplazmozy jest antybiotykoterapia zalecona przez lekarza. Lekiem pierwszego wyboru jest doksycyklina z grupy tetracyklin, którą stosuje się zazwyczaj przez 7–14 dni. W przypadku przeciwwskazań do jej podania alternatywę może stanowić ryfampicyna. Objawowo stosuje się również leki przeciwgorączkowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne w celu złagodzenia dolegliwości.
Większość pacjentów może być leczona ambulatoryjnie i wraca do pełnego zdrowia. Hospitalizację wdraża się jedynie w cięższych przypadkach, gdy występują powikłania lub znaczne pogorszenie stanu ogólnego.
A jak uniknąć zakażenia anaplazmozą? Profilaktyka polega przede wszystkim na ograniczaniu ryzyka kontaktu z kleszczami. W praktyce oznacza to:
- unikanie przebywania w miejscach o dużym zagęszczeniu kleszczy (wysokie trawy, zarośla, lasy) w okresie ich największej aktywności;
- noszenie odpowiedniej odzieży ochronnej w terenie (długie rękawy, długie spodnie, zakryte obuwie);
- stosowanie repelentów odstraszających kleszcze;
- dokładne oglądanie skóry po powrocie z terenów zielonych i szybkie usunięcie kleszcza w razie jego znalezienia.
Obecnie nie ma szczepionki przeciwko anaplazmozie, dlatego profilaktyka opiera się wyłącznie na unikaniu ukąszeń przez kleszcze.
FAQ
Poniżej odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania dotyczące anaplazmozy.
Czy anaplazmoza może wywołać zapalenie płuc?
Tak, anaplazmoza może prowadzić do zapalenia płuc, choć jest to rzadkie powikłanie. Najczęściej rozwija się w ciężkich przypadkach choroby, zwłaszcza u osób starszych lub z obniżoną odpornością.
Czy anaplazmoza jest poważniejsza niż borelioza?
Nie można jednoznacznie wskazać, że anaplazmoza jest poważniejsza niż borelioza. Anaplazmoza zwykle ma ostrzejszy przebieg i może prowadzić do groźnych powikłań ogólnoustrojowych, natomiast borelioza częściej wiąże się z długotrwałymi powikłaniami neurologicznymi i stawowymi.
Czy anaplazmoza jest wyleczalna?
Tak, anaplazmoza jest chorobą wyleczalną. Odpowiednio wcześnie wdrożona antybiotykoterapia, najczęściej doksycykliną, prowadzi zazwyczaj do szybkiego ustąpienia objawów.
Czy można wyleczyć anaplazmozę bez antybiotyków?
Nie zaleca się leczenia anaplazmozy bez antybiotyków. Choć u części osób zakażenie może mieć łagodny przebieg, brak leczenia zwiększa ryzyko poważnych powikłań.
Czy anaplazmoza ustępuje samoistnie?
U niektórych osób zakażenie przebiega bezobjawowo lub łagodnie i może ustąpić samoistnie. Jednak bez odpowiedniego leczenia istnieje ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i powikłań narządowych.